ภาษาเคิร์ด

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ข้ามไปที่การนำทาง ข้ามไปที่การค้นหา

เคิร์ด
Kurdi / کوردی
Kurdish Language.svg
พื้นเมืองถึงตุรกี , อิรัก , อิหร่าน , ซีเรีย , อาร์เมเนีย , อาเซอร์ไบจาน
ภาคเคิร์ดิสถาน , อนาโตเลีย , คอเคซัส , Khorasan , เคิร์ดพลัดถิ่น
เชื้อชาติเคิร์ด
เจ้าของภาษา
ค. 20–30 ล้าน (ประมาณ พ.ศ. 2543-2553) [1]
แบบฟอร์มมาตรฐาน
ภาษาถิ่น
ตัวอักษร Hawar ( อักษรละติน ; ส่วนใหญ่ใช้ในตุรกีและซีเรีย)
ตัวอักษร Sorani
( สคริปต์ Perso-Arabic ; ใช้เป็นหลักในอิรักและอิหร่าน)
ตัวอักษรซีริลลิก (อดีตสหภาพโซเวียต)
ตัวอักษรอาร์เมเนีย (1921-29 ในโซเวียตอาร์เมเนีย) [4] [5 ] [6]
สถานะทางการ
ภาษาทางการใน
 อิรัก[7] [a]  โรชวา[9] [10]

ภาษาชนกลุ่มน้อยที่รู้จักใน
รหัสภาษา
ISO 639-1ku
ISO 639-2kur
ISO 639-3kur– รวมรหัส รหัส
บุคคล:
ckb –  Sorani
kmr  –  Kurmanji
sdh  –  เคิร์ดใต้
lki  –  ภาษาลากี
ช่องสายเสียงkurd1259
ลิงกัวสเฟียร์58-AAA-a (North Kurdish incl. Kurmanji & Kurmanjiki) + 58-AAA-b (Central Kurdish incl. Dimli/Zaza & Gurani) + 58-AAA-c (South Kurdish incl. Kurdi)
Idioma kurdo.PNG
แผนที่ของพื้นที่ที่พูดภาษาเคิร์ดของเอเชียตะวันตก
Kurdish languages map.svg
การกระจายทางภูมิศาสตร์ของภาษาเคิร์ดและภาษาอิหร่านอื่น ๆ ที่พูดโดย Kurds
บทความนี้ประกอบด้วยสัญลักษณ์การออกเสียงของIPA โดยไม่ต้องเหมาะสมปฏิบัติการช่วยเหลือคุณอาจเห็นเครื่องหมายคำถามกล่องหรือสัญลักษณ์อื่นแทนUnicodeตัวอักษร สำหรับคำแนะนำเบื้องต้นเกี่ยวกับสัญลักษณ์ IPA ดูความช่วยเหลือ: IPA

ภาษาเคิร์ด ( Kurmanji ดิช : Zimanê Kurdi , [12] Sorani ดิช : زمانیکوردی , [13] ภาคใต้ดิช : زوانکوردی [14] ) เป็นการต่อเนื่องภาษา , [15]เป็นของตระกูลภาษาอิหร่าน , พูดโดยชาวเคิร์ดในภูมิภาคทางภูมิศาสตร์วัฒนธรรมของเคอร์ดิสถานและชาวเคิร์ดพลัดถิ่น . ภาษาเคิร์ดสามภาษาคือKurdish เหนือ ( Kurmanji ), Central Kurdish ( Sorani) และเคิร์ดใต้ ( Xwarîn )

กลุ่มภาษาซาซา-โกรานีที่ไม่ใช่ภาษาเคิร์ดทางตะวันตกเฉียงเหนือของอิหร่านที่แยกจากกันก็ถูกพูดโดยชาวเคิร์ดหลายล้านคนเช่นกัน [16] [17] [18]ส่วนใหญ่ของชาวเคิร์ดพูดKurmanji [19] [20]ส่วนใหญ่ตำราดิชจะถูกเขียนในKurmanjiและSorani Kurmanji เขียนในตัวอักษร Hawarเป็นมาของสคริปต์ละตินและ Sorani เขียนในตัวอักษร Sorani , รากศัพท์ของสคริปต์ภาษาอาหรับ

การจำแนกภาษาลากีเป็นภาษาถิ่นของชาวเคิร์ดใต้หรือเป็นภาษาที่สี่ภายใต้การปกครองของเคิร์ดเป็นเรื่องของการอภิปราย[3]แต่ความแตกต่างระหว่างภาษาลากีกับภาษาถิ่นเคิร์ดทางใต้อื่นๆ มีน้อยมาก [21]

ผลงานวรรณกรรมในภาษาเคิร์ดส่วนใหญ่จำกัดอยู่ที่บทกวีจนถึงต้นศตวรรษที่ 20 เมื่อมีการพัฒนาวรรณกรรมทั่วไปมากขึ้น วันนี้ สองภาษาหลักที่เขียนเป็นภาษาเคิร์ดคือ Kurmanji และ Sorani Sorani ร่วมกับภาษาอาหรับซึ่งเป็นหนึ่งในสองภาษาราชการของอิรักและอยู่ในเอกสารทางการเมืองที่เรียกง่ายๆ ว่า "เคิร์ด" [22] [23]

การจำแนกประเภทและแหล่งกำเนิด

ภาษาเคิร์ดอยู่ในสาขาอิหร่านของครอบครัวยูโรเปียน โดยทั่วไปจะจัดเป็นภาษาอิหร่านตะวันตกเฉียงเหนือหรือโดยนักวิชาการบางคนเป็นภาษากลางระหว่างอิหร่านตะวันตกเฉียงเหนือและตะวันตกเฉียงใต้ [24] Martin van Bruinessenตั้งข้อสังเกตว่า "ชาวเคิร์ดมีองค์ประกอบทางตะวันตกเฉียงใต้ของอิหร่านที่แข็งแกร่ง" ในขณะที่ "Zaza และ Gurani [... ] อยู่ในกลุ่มอิหร่านตะวันตกเฉียงเหนือ" [25]

ลุดวิก พอล สรุปว่าเคิร์ดดูเหมือนจะเป็นภาษาทางตะวันตกเฉียงเหนือของอิหร่านโดยกำเนิด[15]แต่ยอมรับว่ามันมีลักษณะหลายอย่างร่วมกับภาษาตะวันตกเฉียงใต้ของอิหร่าน เช่นเปอร์เซียเห็นได้ชัดว่ามีการติดต่อทางประวัติศาสตร์ที่ยาวนานและเข้มข้น

Windfuhr ระบุว่าภาษาถิ่นของเคิร์ดเป็นParthianแม้ว่าจะมีซับสตราตัมมัธยฐาน Windfuhr และFryeถือว่าต้นกำเนิดทางตะวันออกสำหรับชาวเคิร์ดและถือว่าเกี่ยวข้องกับภาษาถิ่นตะวันออกและกลางของอิหร่าน [26] [27]

สถานะความรู้ในปัจจุบันเกี่ยวกับเคิร์ดช่วยให้ อย่างน้อย คร่าวๆ ก็สามารถวาดเส้นขอบโดยประมาณของพื้นที่ที่แกนชาติพันธุ์หลักของผู้พูดในภาษาถิ่นของชาวเคิร์ดในปัจจุบันได้ก่อตัวขึ้น สมมติฐานที่ถกเถียงกันมากที่สุดเกี่ยวกับการโลคัลไลซ์เซชันของอาณาเขตชาติพันธุ์ของชาวเคิร์ดยังคงเป็นทฤษฎีของDN Mackenzieซึ่งเสนอในช่วงต้นทศวรรษ 1960 (Mackenzie 1961) การพัฒนาความคิดของพี Tedesco นี้ (1921: 255) และเกี่ยวกับการออกเสียง isoglosses ร่วมกันโดยดิชเปอร์เซียและBaluchiแม็คเคนซี่สรุปว่าลำโพงของทั้งสามภาษาอาจจะครั้งเดียวที่ได้รับในการติดต่อใกล้ชิด

เขตการปกครอง

เคิร์ดถูกแบ่งออกเป็นสามกลุ่ม โดยที่ภาษาถิ่นจากกลุ่มต่างๆ ไม่สามารถเข้าใจร่วมกันได้หากไม่มีการใช้สองภาษา [28] [29]

ในแง่วิวัฒนาการทางประวัติศาสตร์ Kurmanji มีการปรับเปลี่ยนน้อยกว่า Sorani และ Pehlewani ทั้งในโครงสร้างทางสัทศาสตร์และสัณฐานวิทยา กลุ่มโซรานีได้รับอิทธิพลจากเหนือสิ่งอื่นใดความใกล้ชิดทางวัฒนธรรมที่ใกล้ชิดของภาษาอื่น ๆ ที่พูดโดยชาวเคิร์ดในภูมิภาครวมทั้งภาษาโกราในส่วนของอิหร่านถานและถานอิรัก [30] [33]กลุ่ม Kermanshahi ได้รับอิทธิพลจากสิ่งอื่น ๆ ที่ใกล้ชิดทางวัฒนธรรมกับเปอร์เซียมากขึ้น [34]

Philip G. Kreyenbroekผู้เชี่ยวชาญด้านการเขียนในปี 1992 พูดว่า: [30]

ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2475 ชาวเคิร์ดส่วนใหญ่ใช้อักษรโรมันในการเขียนคุรมันจิ.... ปกติแล้วโซรานีจะเขียนในรูปแบบดัดแปลงของอักษรอาหรับ.... เหตุผลในการอธิบายคุรมันจิและโซรานีว่าเป็น 'ภาษาถิ่น' ของหนึ่งภาษานั้นเป็นที่มาร่วมกันและ ความจริงที่ว่าการใช้นี้สะท้อนความรู้สึกของอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์และความสามัคคีในหมู่ชาวเคิร์ด อย่างไรก็ตาม จากมุมมองทางภาษาศาสตร์หรืออย่างน้อยก็ในมุมมองทางไวยากรณ์ Kurmanji และ Sorani แตกต่างกันมากเท่ากับภาษาอังกฤษและภาษาเยอรมัน และดูเหมือนว่าจะเหมาะสมที่จะเรียกพวกเขาว่าเป็นภาษาต่างๆ ตัวอย่างเช่น Sorani ไม่มีเพศหรือกรณีสิ้นสุดในขณะที่ Kurmanji มีทั้ง.... ความแตกต่างในคำศัพท์และการออกเสียงยังไม่ดีเท่าภาษาเยอรมันและภาษาอังกฤษ แต่ก็ยังมีจำนวนมาก

ตามสารานุกรมอิสลามแม้ว่าเคิร์ดไม่ได้เป็นภาษาแบบครบวงจรหลายท้องถิ่นของตนมีความสัมพันธ์กันและในเวลาเดียวกันความแตกต่างจากคนอื่น ๆอิหร่านภาษาตะวันตกแหล่งเดียวกันแบ่งภาษาเคิร์ดที่แตกต่างกันออกเป็นสองกลุ่มหลัก คือ ภาคเหนือและภาคกลาง[33]ความจริงก็คือว่าผู้พูดภาษาคุรมันจิโดยเฉลี่ยนั้นไม่ง่ายที่จะสื่อสารกับชาวสุไลมานิยะฮ์หรือฮาลับจา[29]

นักวิชาการบางคนภาษาศาสตร์ยืนยันว่าคำว่า "เคิร์ด" ได้ถูกนำมาใช้ภายนอกในการอธิบายภาษาชาวเคิร์ดพูดในขณะที่บางกลุ่มชาติพันธุ์ชาวเคิร์ดได้ใช้คำคำว่าเพียงแค่อธิบายเชื้อชาติของพวกเขาและอ้างถึงภาษาของพวกเขาเป็นKurmanji , โซรานี , Hewrami , Kermanshahi , Kalhoriหรือภาษาถิ่นหรือภาษาอื่นๆ ที่พวกเขาพูด นักประวัติศาสตร์บางคนได้ตั้งข้อสังเกตว่ามันเป็นเพียงเมื่อเร็ว ๆ นี้ว่าชาวเคิร์ดที่พูดภาษา Sorani ได้เริ่มหมายถึงภาษาของพวกเขาเป็นKurdiนอกเหนือไปจากตัวตนของพวกเขาซึ่งจะแปลให้เพียงหมายถึงชาวเคิร์ด[35]

ภาษา Mokrani ของ Central Kurdish ใช้กันอย่างแพร่หลายใน Mokrian Piranshahr และ Mahabad เป็นสองเมืองหลักในพื้นที่ภาษา Mokrian (36)

ซาซากิกับโกรานิ

ภาษา Zaza–Goraniซึ่งพูดโดยชุมชนในพื้นที่กว้างซึ่งระบุว่าเป็นชาวเคิร์ด ไม่ได้จัดประเภทเป็นภาษาเคิร์ด[16] [17] [18] Zaza-Gorani จัดเป็นส่วนเสริมของ Kurdish แม้ว่าเจ้าหน้าที่จะแตกต่างกันในรายละเอียด Windfuhr (2009) [ หน้าที่จำเป็น ]กลุ่มชาวเคิร์ดกับ Zaza Gorani ในกลุ่ม "Northwestern I" ในขณะที่Glottologตามสารานุกรมอิหร่านชอบการจัดกลุ่มพื้นที่ของ "ภาษากลาง" (หรือ "Kermanic") ภายใน Northwest Iranic โดยมีเคิร์ด แต่ไม่ใช่ Zaza-Gorani จัดกลุ่มด้วย "Kermanic" [37]

โกรานีแตกต่างจากชาวเคิร์ดตอนเหนือและชาวเคิร์ดกลาง แต่แชร์คำศัพท์กับทั้งสองคนและมีความคล้ายคลึงกันทางไวยากรณ์กับเคิร์ดกลาง [38]ภาษา Hawramiของโกรารวมถึงความหลากหลายที่เป็นภาษาวรรณกรรมที่สำคัญตั้งแต่ศตวรรษที่ 14 แต่มันก็ถูกแทนที่ด้วยเซ็นทรัลดิชในศตวรรษที่ 20 [39]

นักวิชาการชาวยุโรปยืนยันว่า Gorani แยกจากชาวเคิร์ดและชาวเคิร์ดมีความหมายเหมือนกันกับกลุ่มชาวเคิร์ดเหนือ ในขณะที่ชาวเคิร์ดยืนยันว่าภาษาเคิร์ดครอบคลุมภาษาหรือภาษาถิ่นที่พูดโดยชาวเคิร์ดที่ไม่ได้พูดโดยกลุ่มชาติพันธุ์ที่อยู่ใกล้เคียง [40]

Gorani จัดอยู่ในกลุ่มภาษาอินโด-อิหร่านสาขา Zaza–Gorani [41] Zaza ภาษาพูดส่วนใหญ่ในตุรกีมีความแตกต่างทั้งหลักไวยากรณ์และคำศัพท์และโดยทั่วไปไม่เข้าใจได้โดยลำโพงโกรา แต่ก็ถือว่าเป็นที่เกี่ยวข้องกับโกรา ชุมชนที่พูดซาซ่าเกือบทั้งหมด[42]เช่นเดียวกับผู้พูดภาษาถิ่นของชาบากิที่เกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดซึ่งพูดในส่วนของอิรักเคอร์ดิสถานระบุว่าตนเองเป็นชาวเคิร์ด[16] [43] [44] [45] [46] [47]

Geoffrey Haig และ Ergin Öpengin ในการศึกษาล่าสุดของพวกเขาแนะนำให้จัดกลุ่มภาษาเคิร์ดเป็น Northern Kurdish, Central Kurdish, Southern Kurdish, Zazaและ Gorani และหลีกเลี่ยงการจัดกลุ่มย่อย Zaza–Gorani [48]

ศาสตราจารย์ที่มีชื่อเสียงZare Yusupovaได้ทำงานและค้นคว้าเกี่ยวกับภาษา Gorani เป็นจำนวนมาก (รวมถึงภาษาถิ่นของชนกลุ่มน้อย/เคิร์ดโบราณอื่นๆ อีกมากมาย) [49]

ประวัติศาสตร์

ระหว่างที่เขาอยู่ในดามัสกัสนักประวัติศาสตร์Ibn Wahshiyyaได้เจอหนังสือสองเล่มเกี่ยวกับการเกษตรที่เขียนเป็นภาษาเคิร์ด เล่มหนึ่งเกี่ยวกับวัฒนธรรมของเถาวัลย์และต้นปาล์ม และอีกเล่มเกี่ยวกับน้ำและวิธีการค้นหาในพื้นดินที่ไม่รู้จัก เขาแปลทั้งจากภาษาเคิร์ดเป็นภาษาอาหรับในช่วงต้นศตวรรษที่ 9 [50]

ในบรรดาตำราศาสนาของชาวเคิร์ดที่เก่าแก่ที่สุดคือYazidi Black Bookซึ่งเป็นหนังสือศักดิ์สิทธิ์ของความเชื่อYazidiถือว่าประพันธ์ขึ้นในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 13 โดยฮัสซัน บิน อาดี (เกิด ค.ศ. 1195) หลานสาวของเชค อาดีบิน มูซาฟีร์ (ค.ศ. 1162) ผู้ก่อตั้งศาสนา มีเรื่องราวของยาซิดีเกี่ยวกับการสร้างโลก ต้นกำเนิดของมนุษย์ เรื่องราวของอาดัมและเอวาและข้อห้ามที่สำคัญของความเชื่อ[51]จากศตวรรษที่ 15 ถึง 17 กวีและนักเขียนชาวเคิร์ดคลาสสิกได้พัฒนาภาษาวรรณกรรม กวีชาวเคิร์ดคลาสสิกที่โดดเด่นที่สุดในยุคนี้คือAli Hariri , Ahmad Khani ,มาเลยจาซิรีและฟากเทย์รน

อิตาลีนักบวช Maurizio Garzoni ตีพิมพ์ไวยากรณ์เคิร์ดเป็นครั้งแรกชื่อGrammatica e Vocabolario della Lingua Kurdaในกรุงโรมใน 1787 หลังจากสิบแปดปีของการทำงานของมิชชันนารีในหมู่ชาวเคิร์ดของAmadiya [52]งานนี้มีความสำคัญมากในประวัติศาสตร์ของชาวเคิร์ด เนื่องจากเป็นการยอมรับครั้งแรกของการใช้ภาษาเคิร์ดที่โดดเด่นอย่างแพร่หลาย Garzoni ได้รับตำแหน่งบิดาแห่ง Kurdologyโดยนักวิชาการในภายหลัง [53]ภาษาเคิร์ดถูกห้ามในส่วนใหญ่ของเคิร์ดในบางครั้ง หลังการรัฐประหารในตุรกีในปี 1980จนถึงปี 1991 การใช้ภาษาเคิร์ดถือเป็นสิ่งผิดกฎหมายในตุรกี [54]

สถานะปัจจุบัน

ป้ายถนนใกล้กับดิยาร์บาคีร์แสดงชื่อสถานที่เป็นภาษาตุรกีและเคิร์ด

วันนี้Soraniเป็นภาษาราชการในอิรัก ในซีเรียในมืออื่น ๆ วัสดุเผยแพร่ในเคิร์ดเป็นที่ต้องห้าม[55]แม้ว่าข้อห้ามนี้ไม่ได้มีการบังคับใด ๆ เพิ่มเติมเนื่องจากการสงครามกลางเมืองซีเรีย [56]

ก่อนเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2545 รัฐบาลตุรกีได้กำหนดข้อจำกัดที่เข้มงวดเกี่ยวกับการใช้ภาษาเคิร์ด โดยห้ามไม่ให้ใช้ภาษาในการศึกษาและสื่อออกอากาศ[57] [58]ในเดือนมีนาคม 2549 ตุรกีอนุญาตให้ช่องโทรทัศน์ส่วนตัวเริ่มออกอากาศรายการในภาษาเคิร์ด อย่างไรก็ตาม รัฐบาลตุรกีกล่าวว่าพวกเขาต้องหลีกเลี่ยงการแสดงการ์ตูนสำหรับเด็กหรือโปรแกรมการศึกษาที่สอนชาวเคิร์ด และสามารถออกอากาศได้เพียง 45 นาทีต่อวันหรือสี่ชั่วโมงต่อสัปดาห์[59]หน่วยงานวิทยุและโทรทัศน์แห่งตุรกี (TRT) ที่ดำเนินการโดยรัฐได้เริ่มดำเนินการสถานีโทรทัศน์ชาวเคิร์ดตลอด 24 ชั่วโมงในวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2552 โดยมีคติพจน์ว่า "เราอาศัยอยู่ใต้ท้องฟ้าเดียวกัน" [60]นายกรัฐมนตรีตุรกีส่งข้อความวิดีโอเป็นภาษาเคิร์ดไปยังพิธีเปิด โดยมีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรมและเจ้าหน้าที่ของรัฐเข้าร่วม ช่องใช้ตัวอักษรX , WและQระหว่างการออกอากาศ อย่างไรก็ตาม ข้อจำกัดส่วนใหญ่เกี่ยวกับช่องโทรทัศน์ส่วนตัวของชาวเคิร์ดได้รับการผ่อนปรนในเดือนกันยายน 2552 [61]ในปี 2553 เทศบาลชาวเคิร์ดทางตะวันออกเฉียงใต้เริ่มพิมพ์ทะเบียนสมรสค่าน้ำประปา การก่อสร้างและป้ายถนนตลอดจนประกาศเหตุฉุกเฉิน สังคมและวัฒนธรรม ในเคิร์ดควบคู่ไปกับตุรกี อิหม่ามก็เริ่มเทศนาในวันศุกร์ในภาษาเคิร์ดและเอสนาฟด้วยป้ายราคาในภาษาเคิร์ด นายกเทศมนตรีหลายคนพยายามออกเอกสารสาธารณะในภาษาเคิร์ด[62]ตัวอักษรดิชไม่ได้รับการยอมรับในประเทศตุรกีและก่อนที่จะปี 2013 ใช้ชื่อดิชที่มีตัวอักษรX , WและQซึ่งไม่ได้อยู่ในตัวอักษรตุรกีไม่ได้รับอนุญาต[63] [64]ในปี 2012 บทเรียนภาษาเคิร์ดกลายเป็นวิชาเลือกในโรงเรียนของรัฐ ก่อนหน้านี้ การศึกษาของชาวเคิร์ดทำได้ในสถาบันเอกชนเท่านั้น[65]

ในอิหร่านแม้ว่าจะใช้ในสื่อและหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นบางฉบับ แต่ก็ไม่ได้ใช้ในโรงเรียนของรัฐ [66] [67]ในปี 2005 80 อิหร่าน Kurds มามีส่วนร่วมในการทดสอบและได้รับทุนการศึกษาให้การศึกษาในเคิร์ดในอิรักถาน [68]

ในคีร์กีสถาน , 96.21% ของประชากรชาวเคิร์ดดิชพูดเป็นภาษาพื้นเมืองของพวกเขา [69]ในคาซัคสถาน เปอร์เซ็นต์ที่สอดคล้องกันคือ 88.7% [70]

สัทวิทยา

ไวยากรณ์

ระบบการเขียน

ป้ายร้านอาหารดิชในเวสต์ยอร์ค , อังกฤษเขียนในสคริปต์ภาษาอาหรับ

ภาษาเคิร์ดถูกเขียนโดยใช้ระบบการเขียนที่แตกต่างกันสี่แบบ ในอิรักและอิหร่านมันถูกเขียนโดยใช้อักษรอาหรับประกอบด้วยส id กบาล Sedqi ไม่นานมานี้บางครั้งก็เขียนด้วยอักษรละตินในอิรัก ในตุรกี, ซีเรียและอาร์เมเนียจะเขียนตอนนี้ใช้สคริปต์ละตินเคิร์ดยังได้เขียนไว้ในสคริปต์ภาษาอาหรับในตุรกีและซีเรียจนถึงปี 1932 มีข้อเสนอสำหรับต่างประเทศแบบครบวงจรอักษรดิชได้รับการยอมรับบนพื้นฐานของการเป็นISO-8859-1 [71]เรียกว่าYekgirtúเคิร์ดในอดีตสหภาพโซเวียตเขียนด้วยอักษรซีริลลิก. เคิร์ดได้แม้ในการเขียนตัวอักษรอาร์เมเนียในสหภาพโซเวียตอาร์เมเนียและในจักรวรรดิออตโต (แปลของพระวรสารใน 1857 [72]และบรรดาพันธสัญญาใหม่ใน 1,872)

ดูสิ่งนี้ด้วย

หมายเหตุ

  1. ^ เป็นทางการในระดับรัฐ

อ้างอิง

  1. ^ SIL อคให้ประมาณการแยกตามกลุ่มภาษารวมเป็นเงินทั้งสิ้น 31 ล้าน แต่มีข้อแม้ของ "ตัวเลขชั่วคราวมากในตอนเหนือของประชากรลำโพงดิชว่า" การประมาณการชาติพันธุ์วิทยาสำหรับกลุ่มภาษาถิ่น: เหนือ: 20.2 ล้าน (ไม่ระบุ; 15 ล้านในตุรกีสำหรับปี 2009), กลาง: 6.75 ล้าน (2009), ใต้: 3 ล้าน (2000), ลากี: 1 ล้าน (2000) สารานุกรมแห่งชาติสวีเดนระบุภาษาเคิร์ดไว้ใน " Världens 100 största språk 2007 " (100 ภาษาที่ใหญ่ที่สุดในโลกในปี 2550) โดยอ้างถึงเจ้าของภาษาประมาณ 20.6 ล้านคน
  2. ^ Hassanpour อาเมียร์ (1992) ชาตินิยมและภาษาในเคอร์ดิสถาน 2461-2528 . ซานฟรานซิสโก: สำนักพิมพ์ Mellen Research University ISBN 9780773498167.
  3. อรรถเป็น "Atlas of the Languages ​​of Iran A การจำแนกประเภทการทำงาน" . ภาษาของอิหร่าน. สืบค้นเมื่อ25 พฤษภาคม 2019 .
  4. ^ MacCagg วิลเลียม โอ.; ซิลเวอร์, ไบรอัน ดี., สหพันธ์. (1979). โซเวียตพรมแดนชาติพันธุ์เอเชีย Pergamon กด NS. 94. ISBN 9780080246376. เนื่องจากศูนย์กลางของโซเวียตเคิร์ดที่ใช้งานมากที่สุดคือเยเรวานและยังคงเป็นเยเรวาน ตัวอักษรตัวแรกที่ใช้สำหรับการเผยแพร่เคิร์ดในสหภาพโซเวียตจึงเป็นอักษรอาร์เมเนีย
  5. ^ Курдский язык(ในภาษารัสเซีย). ครูโกสเวท . ...в Армении на основе русского алфавита с 1946 (с 1921 на основе армянской графики, с 1929 на основе латининини).
  6. ^ คมโมยาน, ม. (1986). "Քրդերեն [ภาษาเคิร์ด]". สารานุกรมอาร์เมเนียโซเวียตเล่ม 12 (ในภาษาอาร์เมเนีย) NS. 492. ... գրկ լույս է տեսնում 2464-ից հայկ., 2472-ից՝ լատ., 2489-ից՝ ռուս. ...
  7. ^ "รัฐธรรมนูญของอิรักปี 2548" (PDF) . NS. 4 . สืบค้นเมื่อ14 เมษายน 2019 .
  8. ^ "เคอร์ดิสถาน: รัฐธรรมนูญของภูมิภาคเคอร์ดิสถานอิรัก" . สืบค้นเมื่อ14 เมษายน 2019 .
  9. ^ "สัญญาทางสังคม - Sa-Nes" . การบริหารตนเองของตัวแทนซีเรียเหนือและตะวันออกในเบเนลักซ์ เก็บถาวรจากต้นฉบับเมื่อ 9 ธันวาคม 2018 . สืบค้นเมื่อ22 มีนาคม 2019 .
  10. ^ "Rojava เป็นแบบอย่างสำหรับซีเรียทั้งหมด" . ศอลิหฺ มุสลิม . เนชั่นแนล. 29 กรกฎาคม 2557 . สืบค้นเมื่อ22 มีนาคม 2019 .
  11. ^ Pavlenko, Aneta (2008) การสื่อสารในประเทศที่การโพสต์ของสหภาพโซเวียต บริสตอล สหราชอาณาจักร: เรื่องหลายภาษา น. 18–22. ISBN 978-1-84769-087-6.
  12. ^ Khalid, Hewa Salam (พฤศจิกายน 2019). "Zimanê kurdî, malbat û zarên wî" . วารสารนานาชาติของ Kurdiname (ในเคิร์ด) (1) . สืบค้นเมื่อ1 ธันวาคม 2020 .
  13. ^ ئەمین, هاشم (10 มิถุนายน 2017) "زمانی فەرمی و پێگەى زمانی کوردى لەنێو زمانە جیهانیەکاندا" . วารสารมหาวิทยาลัยการพัฒนามนุษย์ (ในเคิร์ด). 3 (2): 172–187. ดอย : 10.21928/juhd.20170610.07 . สืบค้นเมื่อ1 ธันวาคม 2020 .
  14. ^ "آثار دو نویسنده ایلامی در دبیرستانها تدریس می‌شود" . Ilam Today (ในภาษาเปอร์เซียและเคิร์ด) . สืบค้นเมื่อ4 เมษายน 2021 .
  15. ^ พอลลุดวิก (2008) "ภาษาเคิร์ด I. ประวัติภาษาเคิร์ด" . ในYarshater, Ehsan (ed.) สารานุกรมอิรานิกา . ลอนดอนและนิวยอร์ก: เลดจ์ เก็บถาวรจากต้นฉบับเมื่อ 4 ธันวาคม 2554 . สืบค้นเมื่อ28 สิงหาคม 2556 .
  16. ^ a b c Kaya, เมห์เม็ต. ชาวเคิร์ดซาซ่าแห่งตุรกี: ชนกลุ่มน้อยในตะวันออกกลางในสังคมโลกาภิวัตน์ ISBN 1-84511-875-8 
  17. ^ a b "ภาษาของตะวันออกกลาง" . เก็บถาวรจากต้นฉบับเมื่อ 18 มกราคม 2555 . สืบค้นเมื่อ23 ธันวาคม 2011 .
  18. อรรถเป็น แมคโดวอลล์ เดวิด (14 พฤษภาคม พ.ศ. 2547) ประวัติศาสตร์สมัยใหม่ของชาวเคิร์ด: ฉบับที่สาม - เดวิดแมคเดาว์ - Google หนังสือ ISBN 9781850434160. สืบค้นเมื่อ18 ธันวาคม 2555 .
  19. ^ "เคอร์มันจิ" . เก็บถาวรจากต้นฉบับเมื่อ 4 มีนาคม 2559 . สืบค้นเมื่อ24 กุมภาพันธ์ 2559 .
  20. ^ "เคอร์มันจิ เคิร์ด" (PDF) . เก็บถาวร(PDF)จากต้นฉบับเมื่อ 4 มีนาคม 2559 . สืบค้นเมื่อ24 กุมภาพันธ์ 2559 .
  21. ^ "เผ่าหลัก" . Iranica ออนไลน์ สืบค้นเมื่อ25 พฤษภาคม 2019 .
  22. ^ แอลลิสัน, คริสติน. ประเพณีปากเปล่าของ Yezidi ในอิรักเคอร์ดิสถาน 2001. "อย่างไรก็ตาม มันเป็นภาษาถิ่นทางใต้ของเคิร์ด Sorani ซึ่งเป็นภาษาส่วนใหญ่ของชาวเคิร์ดในอิรัก ซึ่งได้รับการคว่ำบาตรเป็นภาษาทางการของอิรัก"
  23. ^ "ปัญหาภาษาเคิร์ดและวิธีการแตกแยก" . สถาบันภาษาเคิร์ด. เก็บจากต้นฉบับเมื่อ 17 ตุลาคม 2558
  24. ^ Gernot Windfuhr เอ็ด. 2009อิหร่านภาษา เลดจ์
  25. ^ บ รุนเซ่น เอ็มเอ็ม แวน (1994). ชาตินิยมชาวเคิร์ดและความจงรักภักดีต่อชาติพันธุ์ที่แข่งขันกัน Archived 12 พฤศจิกายน 2011 ที่ Wayback Machine
  26. ^ Windfuhr, Gernot (1975), "Isoglosses: ภาพร่างในเปอร์เซียและ Parthians, ชาวเคิร์ดและมีเดีย" Monumentum HS Nyberg ii (Acta Iranica-5) Leiden: 457-471
  27. ^ ฟราย, ริชาร์ด เอ็น. (1984). Handbuch der Altertumswissenschaft: Alter Orient-Griechische Geschichte-Römische Geschichte. วง III,7: ประวัติความเป็นมาของอิหร่านโบราณ . ชเบค. น.  29 . ISBN 9783406093975.
  28. ^ Hassanpour, A. (1992). ลัทธิชาตินิยมและภาษาในเคอร์ดิสถาน ซานฟรานซิสโก: Mellon Press. ยังกล่าวถึงใน: kurdishacademy.org เก็บถาวร 9 กรกฎาคม 2016 ที่ Wayback Machine
  29. ^ Postgate, JN ภาษาอิรักโบราณและสมัยใหม่ [อิรัก]: อังกฤษโรงเรียนโบราณคดีในอิรักปี 2007 ISBN 978-0-903472-21-0 , p.139 
  30. ^ ฟิลิปกรัม Kreyenbroek "ในภาษาเคิร์ด" บทในหนังสือชาวเคิร์ด: ภาพรวมร่วมสมัย หนังสือเล่มนี้เป็นดูหน้าตัวอย่างได้ที่Google Book Search
  31. ^ จอยซ์ Blau, Methode de Kurde: Soraniฉบับ L'Harmattan (2000),หน้า 20
  32. ^ Tavadze, Givi (2019). "การแพร่กระจายของดิชภาษาภาษาและระบบการเขียนที่ใช้ในตะวันออกกลาง" (PDF) แถลงการณ์ของสถาบันวิทยาศาสตร์แห่งชาติจอร์เจีย : 172.
  33. ^ D.N. แม็คเคนซี่ภาษาในชาวเคิร์ด & ถาน , สารานุกรมอิสลาม
  34. ^ รันจ์บาร์, วาฮิด. Dastur-e Zaban-e Kurdi-ye Kermanshahi Kermanshah: ตัก-บอสตาน. 1388
  35. ^ [1] Archived 1 พฤษภาคม 2008 ที่ Wayback Machine
  36. ^ "ภูมิหลังของภาษา ชุมชน และงานภาคสนาม 1.1 บทนำ งานปัจจุบันเป็นคำอธิบายไวยากรณ์ของความหลากหลายของมุกรีของภาคกลาง" . www . วิทยานิพนธ์ . xlibx.info เก็บจากต้นฉบับเมื่อ 5 มีนาคม 2017
  37. ^ Glottolog 2.3อนุวงศ์: กลางอิหร่าน Kermanic ที่จัดเก็บ 13 ธันวาคม 2014 ที่เครื่อง Wayback "ภาษากลางจึงเป็นกลุ่มที่อยู่ทางใต้สุดของสิ่งที่เรียกว่าภาษาถิ่นทางตะวันตกเฉียงเหนือของอิหร่าน" Central Dialects Archived 5 กันยายน 2013 ที่ Wayback Machine (iranicaonline.org)
  38. ^ ฟิลิปกรัม Kreyenbroek "ในภาษาเคิร์ด" ซึ่งเป็นบทหนึ่งในหนังสือที่ชาวเคิร์ด: ภาพรวมร่วมสมัย
  39. ^ Meri โจเซฟดับบลิวยุคอารยธรรมอิสลาม: AK ดัชนี p444
  40. ^ เอ็ดมันด์เซซิล เคิร์ด เติร์ก และอาหรับ: การเมือง การเดินทาง และการวิจัยในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของอิรัก ค.ศ. 1919–1925 สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยอ็อกซ์ฟอร์ด 2500
  41. ^ JN Postgate ภาษาอิรักโบราณและสมัยใหม่อังกฤษโรงเรียนโบราณคดีในอิรัก [อิรัก]: อังกฤษโรงเรียนโบราณคดีในอิรักปี 2007 พี 138.
  42. ^ "สำเนาที่เก็บถาวร" (PDF) . เก็บถาวรจากต้นฉบับ(PDF)เมื่อ 15 ตุลาคม 2558 . สืบค้นเมื่อ15 ตุลาคม 2558 . CS1 maint: archived copy as title (link)
  43. ^ อับดุลอัลจับบาร์ Falih อยาตอลเลาะห์ ซูฟี และกลุ่มลัทธิอุดมการณ์: รัฐ ศาสนา และการเคลื่อนไหวทางสังคมในอิรัก มหาวิทยาลัยเวอร์จิเนีย 2008
  44. ^ ไซคส์, มาร์ค. มรดกสุดท้ายของพวกกาหลิบ: ประวัติโดยย่อของจักรวรรดิตุรกี
  45. ^ เชียมาเรีย ติดอยู่ระหว่างแผนที่กับความเป็นจริง: ภูมิศาสตร์และการรับรู้ของเคอร์ดิสถาน ไอเอสบีเอ็น0-415-94766-9 . 
  46. ^ ข้อมูลห้องสมุดและบริการวิจัย. ตะวันออกกลาง บทคัดย่อและดัชนี
  47. ^ เมเซลาส , ซูซาน. Kurdistan: ในเงามืดของประวัติศาสตร์ บ้านสุ่ม 1997.
  48. ^ โอเพ่นกิน, เออร์กิน; เฮก, เจฟฟรีย์. "เคิร์ด: ภาพรวมการวิจัยที่สำคัญ" . Academia.edu .
  49. ^ Leezenberg, M. (15 มิถุนายน 2559). โซเวียต Kurdology และ Orientalism NS. 10. เก็บถาวรจากต้นฉบับเมื่อ 27 เมษายน 2561 . สืบค้นเมื่อ24 พฤศจิกายน 2560 .
  50. ^ อิ-Waḥšīya, อาหมัดอิบัน-'Alī (1806) โบราณตัวอักษรและตัวอักษรอักษรอียิปต์โบราณอธิบาย: ด้วยบัญชีของพระสงฆ์อียิปต์เรียนของพวกเขาเริ่มต้นและเสียสละ แปลโดย โจเซฟ ฟอน แฮมเมอร์-เพอร์กสตอลล์ บัลเมอร์ NS. 53 . สืบค้นเมื่อ28 มีนาคม 2556 .
  51. ^ Jonh S. Guest, The Yazidis: A Study in Survival , Routledge Publishers, 1987, ISBN 0-7103-0115-4 , ISBN 978-0-7103-0115-4 , 299 pp. (ดูหน้า 18, 19, 32 )  
  52. ^ เออร์เนสอาร์ McCarus,เคิร์ดศึกษาภาษาตะวันออกกลางวารสารเผยแพร่โดยตะวันออกกลางสถาบันวอชิงตัน 1960, p.325
  53. ^ ถานและคริสตชน ที่จัดเก็บ 10 กุมภาพันธ์ 2009 ที่เครื่อง Wayback , Mirella Galetti, World Congress of ดิชศึกษา 6-9 กันยายน 2006
  54. ^ รอสส์, ไมเคิล. อาสาสมัคร (บท: ถนนสู่อังการา)
  55. ^ การกดขี่ของชาวเคิร์ดในซีเรียเป็นที่แพร่หลาย ที่จัดเก็บ 15 ตุลาคม 2007 ที่เครื่อง Wayback ,องค์การนิรโทษกรรมสากลรายงานมีนาคม 2005
  56. ^ "หลังการแบน 52 ปี ชาวเคิร์ดในซีเรียสอนชาวเคิร์ดในโรงเรียน" . 6 พฤศจิกายน 2558 เก็บถาวรจากต้นฉบับเมื่อ 10 พฤษภาคม 2559
  57. ^ "คดีพิเศษ: Leyla Zana นักโทษแห่งมโนธรรม" . แอมเนสตี้ซ่า.org เก็บจากต้นฉบับเมื่อ 10 พฤษภาคม 2548 . สืบค้นเมื่อ2 ธันวาคม 2554 .
  58. ^ "นักแสดงชาวเคิร์ดถูกแบน อุทธรณ์จาก International PEN" . Freemuse.org เก็บถาวรจากต้นฉบับเมื่อ 13 มกราคม 2555 . สืบค้นเมื่อ2 ธันวาคม 2554 .
  59. ตุรกีรับโทรทัศน์ Kurdish Archived 13 พฤษภาคม 2006 ที่ Wayback Machine
  60. ^ "Kurdish TV เริ่มออกอากาศในตุรกี" . เคิร์ดมีเดีย.com เก็บถาวรจากต้นฉบับเมื่อ 12 มกราคม 2555 . สืบค้นเมื่อ2 ธันวาคม 2554 .
  61. ^ "TRT HABER - เออเซล เคิร์ตเช คานาลา เยซิล อิซิก" . Trt.net.tr 28 พฤศจิกายน 2554. เก็บถาวรจากต้นฉบับเมื่อ 18 มกราคม 2555 . สืบค้นเมื่อ2 ธันวาคม 2554 .
  62. ^ "ในการพิจารณาคดีพูดภาษาเคิร์ด" . ANF-Firatnews 11 พฤษภาคม 2554. เก็บถาวรจากต้นฉบับเมื่อ 15 มิถุนายน 2556 . สืบค้นเมื่อ12 มิถุนายน 2556 .
  63. ^ Karakaş, Saniye (March 2004). "Submission to the Sub-Commission on Promotion and Protection of Human Rights: Working Group of Minorities; Tenth Session, Agenda Item 3 (a)". United Nations Commission on Human Rights. Archived from the original (MS Word) on 28 June 2007. Retrieved 7 November 2006. Kurds have been officially allowed since September 2003 to take Kurdish names, but cannot use the letters x, w, or q, which are common in Kurdish but do not exist in Turkey's version of the Latin alphabet. [...] Those letters, however, are used in Turkey in the names of companies, TV and radio channels, and trademarks. For example Turkish Army has company under the name of AXA OYAK and there is SHOW TV television channel in Turkey.
  64. ^ Mark Liberman (24 October 2013). "Turkey legalizes the letters Q, W, and X. Yay Alphabet!". Slate. Retrieved 25 October 2013.
  65. ^ "Turkey to allow Kurdish lessons in schools". Aljazeera. 12 June 2012. Archived from the original on 13 March 2013. Retrieved 12 June 2013.
  66. ^ The Kurdish Language and Literature Archived 13 October 2008 at the Wayback Machine, by Joyce Blau, Professor of Kurdish language and civilization at the National Institute of Oriental Language and Civilization of the University of Paris (INALCO)
  67. ^ The language policy of Iran from State policy on the Kurdish language: the politics of status planning Archived 9 June 2009 at the Wayback Machine by Amir Hassanpour, University of Toronto
  68. ^ "Neighboring Kurds Travel to Study in Iraq". Npr.org. 9 March 2005. Archived from the original on 26 January 2012. Retrieved 2 December 2011.
  69. ^ ". Number of resident population by selected nationality, mother tongue in 2009" (PDF). p. 53. Archived from the original (PDF) on 10 July 2012. Retrieved 9 April 2015.
  70. ^ "Table 4.1.1 Population by individual ethnic groups" (PDF). Government of Kazakhstan. stat.kz. p. 21. Archived from the original (PDF) on 27 February 2012. Retrieved 9 July 2012.
  71. ^ "The Kurdish Unified Alphabet". kurdishacademy.org. Archived from the original on 24 May 2011. Retrieved 2 December 2011.
  72. ^ "The Gospels in Kurdish in Armenian characters, 1857, Constantinople". 18 February 2010. Archived from the original on 5 July 2014. Retrieved 2 March 2014.

External links